काठमाडौं : अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले रुसी डिजेल निर्यातका लागि प्रतिबन्ध खुकुलो पार्ने घोषणा गरेपछि युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले त्यसको विरोध गरेका छन्। उनले ट्रम्पको कदमलाई रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनका लागि उपहार भन्दै यसले युद्ध अन्त्य गर्नुको सट्टा लम्ब्याउन सहयोग पुग्ने बताएका छन्।
ट्रम्पका अनुसार पुटिनले अमेरिकी तथा विश्व बजारमा रुसी डिजेल आपूर्ति गर्न सहमति जनाएका छन्। सम्झौताअनुसार सुरुमा तीन लाख टन डिजेल उपलब्ध गराइने, त्यसपछि नोभेम्बरमा पाँच लाख टन र थप एक मिलियन टन डिजेल आपूर्ति गरिने उनले बताएका छन्।
ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल ‘ट्रुथ सोसल’ मा छोटो अवधिभित्र थप तीन मिलियन टन डिजेल बजारमा ल्याइने उल्लेख गरेका छन्। यद्यपि, आपूर्तिको समय र परिमाणबारे थप विवरण स्पष्ट भइसकेको छैन। सम्झौताको एक भागका रूपमा अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयले अप्रिल ७ सम्म रुसी डिजेल निर्यातसम्बन्धी प्रतिबन्ध अस्थायी रूपमा निलम्बन गर्ने इजाजतपत्र जारी गरेको बताइएको छ।
तर अमेरिकी बैंकहरूमा रोक्का गरिएका रुसका अन्य सम्पत्तिमाथिको प्रतिबन्ध भने कायमै रहनेछ।
‘रुसले डिजेलको सट्टा थप आतंक दिन्छ’
जेलेन्स्कीले सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रतिक्रिया दिँदै रुसले डिजेलको बदलामा थप आतंक फैलाउने बताएका छन्। उनले युक्रेनी जनताको रक्षा गर्न र रुसमाथि प्रभावकारी दबाब कायम राख्न अमेरिकाको निष्पक्ष समर्थन आवश्यक रहेको उल्लेख गरेका छन्।
उनले लेखेका छन्, ‘हामी आफ्नो जीवन र युक्रेनी जनताको रक्षाका लागि अमेरिकाको निष्पक्ष समर्थनमा भरोसा गर्छौं। अमेरिकाले रुससँग कमजोर होइन, बलियो रूपमा वार्ता गर्नुपर्छ।’
जेलेन्स्कीले रुसी तेल प्रशोधन केन्द्रमाथि युक्रेनले गर्दै आएका आक्रमणको पनि बचाउ गरेका छन्। उनका अनुसार युक्रेनको ऊर्जा पूर्वाधारमाथि रुसले वर्षौंदेखि आक्रमण गर्दै आएकाले त्यसको जवाफमा रुसी तेल प्रशोधन केन्द्रलाई निशाना बनाइएको हो।
‘यदि रुसले हाम्रो ऊर्जा पूर्वाधार नष्ट गर्दैन भने युक्रेनले रुसी तेल प्रशोधन केन्द्रमा आगो लगाउने छैन,’ उनले भनेका छन्।
डिजेल आपूर्तिले मूल्य घटाउनेमा शंका
ट्रम्पले घोषणा गरेको सम्झौताले अमेरिकी बजारमा इन्धनको मूल्य घटाउन कति सहयोग पुर्याउँछ भन्नेमा विश्लेषकहरूले प्रश्न उठाएका छन्।उनीहरूका अनुसार घोषणा गरिएको डिजेलको परिमाण अमेरिकी बजारको दैनिक खपतको तुलनामा ठूलो छैन। क्विल्टर चेभियोटका लगानी रणनीतिकार टिम आर्मिटेजले ट्रम्पले उल्लेख गरेका परिमाणलाई तुलनात्मक रूपमा सानो बताएका छन्।
उनका अनुसार पहिलो चरणमा भनिएको डिजेलको परिमाण करिब २ करोड २५ लाख ब्यारेल बराबर हुन्छ, जबकि अमेरिकामा दैनिक करिब ३८ लाख ब्यारेल डिजेल खपत हुने गर्छ। त्यसैले उक्त आपूर्तिले अमेरिकी बजारमा इन्धनको मूल्यमा उल्लेखनीय परिवर्तन ल्याउने सम्भावना कम रहेको उनको भनाइ छ।
आर्मिटेजले थप आपूर्ति आउने भनिए पनि ट्रम्पको कदम मध्यावधि निर्वाचनअघि बढ्दो मुद्रास्फीति नियन्त्रण गर्ने प्रयाससँग सम्बन्धित हुन सक्ने टिप्पणी गरेका छन्।
इन्धनको मूल्य घटाउने दबाबमा ट्रम्प
इरानसँगको युद्धका कारण विश्व बजारमा ऊर्जा मूल्य बढेपछि ट्रम्प प्रशासनमाथि अमेरिकामा इन्धन सस्तो बनाउने दबाब बढेको छ। पेट्रोल र विशेषगरी डिजेलको मूल्यमा भएको वृद्धिले अमेरिकी उपभोक्तालाई असर पारेको छ।
ट्रम्पले इन्धनको मूल्य नियन्त्रण गर्न यसअघि पनि विभिन्न उपाय अघि सारेका छन्। उनले पेट्रोलमा लाग्ने संघीय कर अस्थायी रूपमा निलम्बन गर्ने विषयमा विचार गरिरहेको बताएका थिए।
साथै, संघीय कर नलाग्ने गरी अमेरिकी राजमार्गमा रातो रङको डिजेल प्रयोग गर्न दिने घोषणा पनि गरेका थिए। उनले आपूर्ति अभावको चिन्ता कम गर्न जी७ देशहरूलाई भण्डारबाट १० करोड ब्यारेल तेल तथा डिजेल बजारमा ल्याउन दबाब दिएको पनि बताएका छन्।
अमेरिकामा आगामी मध्यावधि कांग्रेस निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा इन्धनको मूल्य र मुद्रास्फीति ट्रम्पका लागि राजनीतिक चुनौती बनेका छन्। निर्वाचनमा रिपब्लिकन पार्टीले कंग्रेसमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्ने वा नराख्ने भन्ने विषय महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
रुसको इन्धन उत्पादनमा युक्रेनी आक्रमणको असर
युक्रेनी ड्रोन आक्रमणका कारण रुसी तेल प्रशोधन केन्द्रहरू प्रभावित भएका छन्। त्यसको परिणामस्वरूप रुसले यस वर्ष देशका विभिन्न क्षेत्रमा दुई पटक गम्भीर इन्धन अभावको सामना गरेको बताइएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार रुसको डिजेल उत्पादनमा करिब ३० प्रतिशत गिरावट आएको अनुमान गरिएको छ। ट्रम्पले रुसी तेल प्रशोधन केन्द्रमाथि युक्रेनले गर्ने आक्रमणप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै त्यसले इन्धनको मूल्य बढाउन योगदान गरेको आरोप लगाएका छन्।
तर जेलेन्स्कीले रुसले युक्रेनको ऊर्जा पूर्वाधारमाथि आक्रमण नगरेसम्म आफ्नो देशले रुसी तेल प्रशोधन केन्द्रलाई निशाना नबनाउने बताएका छन्। रुसी राष्ट्रपति पुटिनले पनि ट्रम्पसँग विश्वव्यापी ऊर्जा अवस्थाबारे छलफल भएको र रुस अमेरिकी तथा विश्व बजारमा तेल र पेट्रोलियम पदार्थ आपूर्ति गर्न तयार रहेको बताएका छन्।
पुटिनका प्रतिनिधि किरिल दिमित्रिएभले रुस–अमेरिका ऊर्जा सहकार्यले विश्वलाई फाइदा पुग्ने दाबी गरेका छन्।
प्रतिबन्धसम्बन्धी नीतिमा प्रश्न
ट्रम्पको घोषणाले रुसमाथि लगाइएका प्रतिबन्धसम्बन्धी अमेरिकी नीतिमा प्रश्न उठाएको छ। अमेरिकी कांग्रेसले रुसी तेल तथा ग्यास आयात गर्ने देशहरूमाथि थप प्रतिबन्ध र भन्सार शुल्क लगाउन सकिने व्यवस्था अघि बढाएको अवस्थामा रुससँग इन्धन आपूर्तिको सम्झौता घोषणा गरिएको हो।
यसले युरोपेली सहयोगी तथा अमेरिकाभित्रका युक्रेन समर्थक राजनीतिज्ञबाट ट्रम्पले आलोचना खेप्नुपर्ने सम्भावना बढाएको छ। आलोचकहरूका अनुसार रुसबाट इन्धन खरिद गर्दा युक्रेनविरुद्धको युद्ध सञ्चालन गर्न मस्कोलाई आर्थिक लाभ पुग्न सक्छ। यता बेलायत सरकारले युक्रेनलाई सैन्य तथा आर्थिक सहयोग जारी राख्ने र रुसमाथि दबाब कायम राख्ने जनाएको छ।
बेलायती सरकारका प्रवक्ताले रुसले चाहेमा अहिले नै युद्ध अन्त्य गर्न सक्ने भन्दै न्यायपूर्ण र दिगो शान्तिका लागि अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारसँग सहकार्य जारी रहने बताएका छन्।
