काठमाडौँ : आधा शताब्दीभन्दा बढीपछि मानवता पुनः चन्द्रतर्फ फर्किएको छ । नासाको आर्टेमिस–२ मिसनअन्तर्गत चार अन्तरिक्ष यात्री बुधबार शक्तिशाली रकेटमार्फत चन्द्रमाको परिक्रमा गर्ने ऐतिहासिक यात्रामा प्रस्थान गरेका छन्, जसले आगामी अवतरणको मार्ग प्रशस्त गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
तीन अमेरिकी र एक क्यानेडियाली अन्तरिक्ष यात्री बोकेको ३२–तले स्पेस लन्च सिस्टम रकेट फ्लोरिडास्थित केनेडी स्पेस सेन्टरबाट साँझतिर उडेको थियो।
प्रक्षेपण अवलोकन गर्न हजारौँ मानिसहरू भेला भएका थिए, जसले अपोलो युगको सम्झना दिलाउने वातावरण सिर्जना गरेको थियो । यो अभियानलाई नासाको दीर्घकालीन चन्द्र उपस्थिति स्थापनातर्फको महत्त्वपूर्ण कदम मानिएको छ ।
उडान सुरु भएको केही मिनेटमै कमान्डर रिड वाइसम्यानले चन्द्रमातर्फ अघि बढिरहेको दृश्यलाई ‘सुन्दर चन्द्रोदय’ भनेर वर्णन गरे। उनीसँगै पाइलट भिक्टर ग्लोभर, अन्तरिक्ष यात्री क्रिस्टिना कोच र क्यानाडाका जेरेमी ह्यानसेन हुन्। यो टोली विविधताको दृष्टिले ऐतिहासिक मानिएको छ, जसमा पहिलो महिला, रङ्गभेद पृष्ठभूमिका सदस्य र गैर–अमेरिकी नागरिक समावेश छन् ।
नासाका प्रशासक जारेड आइज्याकम्यानले यसलाई ‘मानव अन्तरिक्ष यात्राको नयाँ अध्याय’ भन्दै अघिल्लो चन्द्र यात्रापछि आएको लामो अन्तराललाई छोटो विश्रामका रूपमा चित्रण गरे। उनका अनुसार अब चन्द्रमा केवल लक्ष्य होइन, भविष्यको स्थायी आधार बन्ने दिशामा यात्रा अघि बढेको छ ।
प्रक्षेपणअघि केही घण्टासम्म प्राविधिक चुनौतीहरूले तनाव सिर्जना गरेको थियो । हाइड्रोजन चुहावटको पुरानो समस्या पुनः दोहोरिने आशंका रहे पनि अन्ततः प्रक्षेपण सहज रूपमा सम्पन्न भयो । अन्तिम समयमा देखिएका ब्याट्री सेन्सर र उडान नियन्त्रणसम्बन्धी समस्या पनि छिट्टै समाधान गरिएपछि उडानलाई हरियो झण्डा दिइएको थियो ।
यो १० दिने परीक्षण उडानको प्रारम्भिक चरणमा अन्तरिक्ष यात्रीहरूले पृथ्वीको कक्षामा रहँदै यानको प्रणाली जाँच गर्नेछन् । त्यसपछि मुख्य इन्जिन प्रज्वलन गरी चन्द्रमातर्फ यात्रा सुरु हुनेछ । उनीहरू चन्द्रमाको सतहमा अवतरण नगरी परिक्रमा गर्दै पृथ्वीभन्दा अहिलेसम्मकै टाढासम्म पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
चन्द्रमाको पछाडिको भाग पार गरेपछि यान थप छ हजार ४०० किलोमिटरसम्म अघि बढ्नेछ र त्यसपछि पृथ्वी फर्कने मार्ग समाउनेछ । यो यात्रा ‘फ्रि–रिटर्न’ कक्षामा आधारित हुनेछ, जसले गुरुत्वाकर्षणको सहायताले यानलाई सुरक्षित रूपमा फर्काउने सुनिश्चितता दिन्छ ।
उडानका क्रममा अन्तरिक्ष यात्रीहरूले म्यानुअल नियन्त्रण अभ्याससमेत गर्नेछन्, जसले स्वचालित प्रणाली असफल भएमा मानव नियन्त्रण कति प्रभावकारी हुन्छ भन्ने परीक्षण गर्नेछ । ओरियन क्याप्सुलका झ्यालबाट उनीहरूले चन्द्रमाको दुर्लभ दृश्य अवलोकन गर्नेछन्, जहाँ केही विशेष भूभागहरू मानव आँखाले पहिलोपटक देख्ने सम्भावना छ ।
यद्यपि मिसनसँग केही जोखिमहरू पनि जोडिएका छन् । एसएलएस रकेटमा हाइड्रोजन चुहावटको समस्या पूर्ण रूपमा समाधान नभएको आशंका छ । अघिल्लो आर्टेमिस–१ मिसनमा पनि क्याप्सुलको ताप सुरक्षा प्रणालीमा समस्या देखिएको थियो । यसपटक त्यस्ता कमजोरीहरू दोहोरिन नदिन विशेष सावधानी अपनाइएको छ ।
नासाले जोखिम मूल्यांकन सार्वजनिक नगरे पनि अधिकारीहरूका अनुसार यो ‘सामान्यभन्दा राम्रो’ अवस्थामा रहेको छ । अनुभवी अन्तरिक्ष यात्री चार्ली ड्युकले पनि टोलीलाई शुभकामना दिँदै यस्ता ऐतिहासिक यात्रामा जोखिम स्वाभाविक हुने बताए।
आर्टेमिस कार्यक्रमले अपोलो युगभन्दा फरक दृष्टिकोण अपनाएको छ । यसले केवल चन्द्रमामा पुग्ने लक्ष्य होइन, त्यहाँ दीर्घकालीन आधार निर्माण गर्ने योजना अघि सारेको छ । आगामी मिसनहरूमा चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवमा अवतरण गर्ने र त्यहाँ वैज्ञानिक अनुसन्धान विस्तार गर्ने लक्ष्य राखिएको छ ।
अन्तरिक्ष यात्री कोचका अनुसार चन्द्र यात्रा मङ्गल ग्रहसम्म पुग्ने मार्गको आधार हो । उनले यो मिसनलाई ‘नयाँ युगको सुरुआत’ भन्दै पृथ्वीका सबै मानिसका लागि चन्द्रमालाई सम्भावनाको गन्तव्यका रूपमा प्रस्तुत गरे।
ग्लोभरले यस यात्रालाई सम्पूर्ण मानवताको साझा इतिहासको हिस्सा भएको उल्लेख गर्दै यो कुनै एक देश, जाति वा लिङ्गको नभई ‘मानवताको कथा’ बन्ने बताए।
